Wensen voor de laatste levensfase? Praat erover!

Palliatief klinkt veel heftiger dan het is

Bart Cornelissen is palliatief verpleegkundige bij tanteLouise. Hij legt uit: “Vrijwel al onze bewoners zijn ‘palliatief’. Dat klinkt veel heftiger dan het is. Vaak denk je bij palliatief aan sterven, maar ook bij een ziekte waarvan je niet meer kunt genezen, spreken we van palliatief. Denk aan COPD, dementie, hartfalen of Parkinson; ziektes waarmee mensen na diagnose vaak nog jarenlang leven.”

Wat is belangrijk in het leven

Bart Cornelissen coacht aandachtsvelders palliatieve zorg, een rol die ook Lissy Derkx, verpleegkundige bij woonzorgcentrum Jacqueline in Bergen op Zoom, vervult. Doel is dat met iedere nieuwe bewoner een zogeheten ACP-gesprek plaatsvindt, het liefste binnen acht weken nadat iemand bij tanteLouise is komen wonen.

ACP staat voor Advance Care Planning, oftewel het bieden van pro-actieve zorg. Bart: “Bij zo’n gesprek vragen we aan de bewoner wat hij of zij belangrijk vindt. Dat gaat over het hier en het nu, maar we vragen ook naar wensen rondom het overlijden.”

Voor de oudere generatie (85+) kan het soms wat lastiger zijn om over onderwerpen als de laatste levensfase en de dood te spreken, merken Bart en Lissy. Voor de jongere ouderen, rond 70 jaar, is het taboe om te praten over sterven minder groot. Lissy: “Zij zijn bijvoorbeeld pro-actief bezig met een euthanasieverklaring of levenstestament.”

Het geeft veel rust

In een heel enkel geval wil een bewoner er echt niet over praten. Uiteraard accepteren Bart en Lissy dat. Veel vaker ontstaat er al snel een mooi en waardevol gesprek waarbij eventuele taboes vervallen. Lissy noemt als voorbeeld het gesprek met een inmiddels overleden bewoner: “Een vrolijke, vriendelijke en gelukkige vrouw van 101. Ze ging nog elke maand met haar kinderen lunchen. Ze wilde heel graag dat haar kinderen dat ook zonder haar bleven doen. Toen het later slechter met haar ging, wist ik precies wat ze wilde en waar ze bang voor was. Dat gaf haar veel rust. Het was heel bijzonder om haar tot het laatst te mogen begeleiden en haar wensen voorop te stellen.” (Artikel gaat verder onder kader)

Kwaliteit van leven

Als Bart en Lissy vragen naar wat iemand gelukkig maakt, ontstaat er al snel een heel gesprek. “Sommigen zijn niet (meer) gelukkig of hebben een levenseindewens. Vaker vertellen mensen waar ze blij van worden. Daarna vragen we: ‘Als dat niet meer lukt, wat is dan nog belangrijk voor u’. Zo gaan we stap voor stap dieper.”

Het zijn vaak bijzondere levensverhalen, meer dan eens ook vol verlies van ouders, broers, zussen, partners of kinderen. Daardoor kan er ook angst voor de dood zijn. “Dan leggen wij uit welke keuzes er zijn. Niet iedere complicatie hoeft in het ziekenhuis behandeld te worden. Als iemand liever in de vertrouwde omgeving blijft, zorgen wij ervoor dat het zo comfortabel mogelijk blijft. Dan duurt het leven misschien wat korter, maar kies je voor kwaliteit”, zegt Bart.

Luisteren is genoeg

Veel bewoners vinden het prettig als een naaste bij het gesprek is. Lissy: “Dat is voor iedereen fijn. Kinderen horen soms dingen die nog niet eerder verteld zijn en wat vader of moeder belangrijk vindt, zoals bepaalde rituelen bij het afscheid. En je voorkomt dat je in die laatste fase ineens moeilijke beslissingen moet nemen.”

‘Stel dat u morgen niet meer wakker wordt, kijkt u dan terug op een gelukkig leven?’ is ook zo’n vraag die Bart regelmatig stelt. “Een bewoner vertelde dat hij blij was met de fijne band met zijn kinderen en een gelukkig huwelijk heeft gehad. Voor zijn zoon was het bijzonder om dat zo hardop te horen. Helaas is de band met familie niet altijd goed. Of hebben bewoners spijt van gebeurtenissen uit het verleden. Dat mensen ook dat verhaal kwijt kunnen, is helend. We hoeven niet altijd iets op te lossen. Er zijn en luisteren is genoeg.”