Demi Havermans promoveert op trauma bij ouderen en mensen met dementie
Demi Havermans, psycholoog en onderzoeker bij tanteLouise, promoveert morgen op het onderwerp posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij ouderen en mensen met dementie aan de Universiteit Maastricht. En dat is bijzonder, want Demi en haar onderzoeksteam zijn een van de weinige teams ter wereld die onderzoek doen naar dit belangrijke onderwerp. “Begrip waar iemands gedrag vandaan komt, kan zoveel uitmaken voor de kwaliteit van leven.”
Wat is jouw functie bij tanteLouise?
“Ik ben psycholoog in opleiding tot GZ-psycholoog. Ik werk drie dagen per week als psycholoog in onze verzorgings- en verpleeghuizen, één dag volg ik de opleiding en één dag werk ik als postdoctoraal onderzoeker. Als psycholoog bij tanteLouise kom ik in beeld als er psychische klachten zijn. Wij behandelen mensen en werken veel samen met bijvoorbeeld de zorgmedewerker, de muziektherapeut en de arts. Ik ben ook lid van het onderzoeksteam van tanteLouise.”
Morgen promoveer je aan de Universiteit Maastricht. Waarin?
“Ik doe onderzoek naar posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij ouderen en mensen met dementie. Iedereen maakt weleens een heel nare of vervelende gebeurtenis mee. Daar kan je een soort wond aan overhouden. Meestal genezen die vanzelf, maar soms blijft de wond bestaan. Dan spreek je van PTSS. Dat geeft klachten. Bij mensen met dementie is dat ingewikkelder omdat ze er niet over kunnen praten. Daardoor zien we het soms over het hoofd en blijft het onbehandeld.” (Interview gaat verder onder kader)
Vergeten wonden
Crowdfunding
Het proefschrift van Demi heet Forgotten wounds: recognizing and diagnosing PTSD in older adults and those with dementia. In het Nederlands Vergeten wonden: het herkennen en diagnosticeren van posttraumatische stressstoornis bij ouderen en mensen met dementie. Demi en haar promotor Sjacko Sobczak, de psychiater en onderzoeker die 5 jaar geleden met onderzoek naar die onderwerp begon, financierden het onderzoek volledig door crowdfunding. Veel particulieren, instellingen maar bijvoorbeeld ook topsporters droegen bij. “Ze zagen de toegevoegde waarde van dit onderzoek. Dat gaf ons veel motivatie.” Ook internationaal ziet ze de belangstelling voor dit thema de afgelopen jaren groeien.
De promotie van Demi vindt plaats op donderdag 18 december om 16.00 uur en is live te volgen via de website van Universiteit Maastricht. Daar is ook haar proefschrift te downloaden.
Komt PTSS bij ouderen vaak voor?
“Ja, wij zien het regelmatig. Zeker bij de generatie die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt. Wat mensen hebben meegemaakt in hun jeugd, zie je vaak op oudere leeftijd terug.”
Wat kunnen wij voor hen doen?
“Het belangrijkste is dat we het herkennen. Dat we zien dat het niet altijd gedrag is dat nu eenmaal hoort bij dementie. Als psychologen kunnen wij mensen behandelen, bijvoorbeeld met EMDR, een therapie gericht op het verwerken van schokkende ervaringen. Ook ondersteunen we de zorgmedewerkers zodat ze weten hoe hiermee om te gaan. Begrijpen waarom iemand zich op een bepaalde manier gedraagt, brengt veel rust.”
Kan je een voorbeeld geven?
“We zien soms weerstand of agressie tijdens zorgmomenten. Het is heel goed als een zorgmedewerker dan onze hulp inroept. Soms gaan we er te makkelijk vanuit dat iemand het niet begrijpt vanwege dementie en daarom geagiteerd is. We kijken of er andere redenen zijn. Stel dat er in het verleden seksueel misbruik heeft plaatsgevonden, dan kan er bijvoorbeeld een herbeleving ontstaan. Als je zoiets eenmaal weet, kan je de benadering aanpassen. Eerst goed contact maken, de omgeving zo veilig mogelijk maken, iemand zoveel mogelijk bewust maken van het hier en nu. Misschien voorzichtig beginnen bij het hoofd of de voeten. EMDR-behandeling kan ook helpen. Dit alles doet veel voor de kwaliteit van iemands leven. Zelfs al brengt het maar verlichting voor één dag.”
Is er al veel onderzoek gedaan naar dit thema?
“Ons onderzoeksteam is een van de weinige ter wereld die dit onderwerp onderzoekt. Mijn co-promotor, psychiater bij zorgorganisatie Mondriaan, is dit onderzoek gestart. Daar ben ik bij aangesloten. De reden dat er zo weinig onderzoek naar is gedaan, kan zijn dat er soms wordt gedacht: moet je dat allemaal nog willen op hoge leeftijd? Mijn antwoord is: ja.”
Hoe kwam je op dit onderwerp?
“Tijdens mijn master psychologie werkte ik tijdens mijn stage bij een GGZ-organisatie met ouderen met dementie. De beelden die we bij hen zien, zijn heel anders dan bij andere mensen. Je kan het vergelijken met een puzzel. Als je die kan oplossen is dat heel mooi en waardevol. Toen ik later bij tanteLouise solliciteerde wist ik meteen: dit wil ik. Hier ligt mijn passie.”
Ben je zenuwachtig voor morgen?
“Het is toch wel spannend. Ik heb veel gesproken in congressen in Nederland en in het buitenland, en dat vind ik helemaal niet eng. Maar nu is het ook voor vrienden en familie. Dan wil je jezelf toch bewijzen.”
Wat is de komende jaren jouw ambitie in de ouderenzorg?
“Sowieso mijn opleiding tot GZ-psycholoog afronden. En bij tanteLouise willen we veel onderzoeken. Bijvoorbeeld een tool voor zorgmedewerkers die helpt om trauma als gespreksonderwerp te kunnen aansnijden. We willen EMDR-behandeling toetsen bij verschillende fasen van dementie, want daarover is nog weinig bekend. En we werken internationaal samen om de zorg te verbeteren.”
Als mensen dit interview lezen en denken: ik herken dit gedrag bij mijn naaste. Wat zou je tegen hen zeggen?
“Maak het bespreekbaar. Dat kan iemand zoveel helpen. Soms speelt er schaamte of schuld bij een trauma en wil de mantelzorger zijn of haar naaste beschermen, of denkt: het is niet aan mij om hierover te beginnen. Maar het puzzelstukje, de kennis, kan soms het verschil maken. Klop daarom toch aan bij de zorg. Die kan altijd een psycholoog betrekken.”
Meer informatie over de vakgroep psychologie bij tanteLouise vindt u onder Zorgaanbod.